Lesja_kyrkje.jpg (11635 bytes) Lesja kyrkje 1750 - 2000

Red. Olav Lia
Utgjeve av Lesja Sokneråd ved Skriftnemnda 1999
224 s.
ISBN 82–91375–12–7
Pris: kr 250,-
Framsideutforming: Geir Nordset, Lesja

Boka kan bestillast frå:
Lesja kyrkjekontor

N-2665 Lesja

Tlf 61 24 42 70 (ikkje fredagar)

eller

Lesja Sokneråd v/Odd Reidar Hole
N-2665 Lesja
Tlf 61 24 30 66

Forord

Lesja kyrkje vart bygd i 1740-åra, og på ein takbjelke er årstalet 1749 skore inn. Men kyrkja, som fekk namnet Betel, vart vigsla først 20. juni 1750.

Lesja sokneråd, som ville markere denne hendinga spesielt, valde 04.03.98 ei skriftnemnd, der desse vart med: Ingebjørg Ulfsby Bottheim, Audun Einbu, Odd Reidar Hole (formann) og Sverre Sandve. Planlegging av boka og innsamling av stoff var godt i gang då skriftnemnda 24. mars 1999 valde underteikna til redaktør. Avtalen er likevel slik at skriftnemnda står for utvalet av stoff. Sjølve redigeringa av stoffet og samarbeidet med forlaget er det redaktøren som har.

Skriftnemnda har lagt vekt på at kyrkjebygget skal få ein sentral plass. Det gjeld konstruksjonen, interiøret og målinga. Fagfolk utanfrå har skrive artiklar om kunstnarane Jakob Bersveinson Klukstad og Ragnvald Einbu, det same gjeld om bygningskonstruksjonen og gravminna. Lesja kyrkje har i 90-åra fått nye kyrkjetekstilar. Vi har fått kunstnaren sjølv, Borgny Farstad Svalastog til å skrive om dette. Lesjakyrkja blir av somme karakterisert som den vakraste trekyrkja i Norge.

Odd Reidar Hole har drive eit omfattande granskingsarbeid m.a. når det gjeld gravminne. Tanken er at boka kan hjelpe oss til å sjå kyrkja/kyrkjegarden på ein ny måte. Jamfør artiklar om symbolbruken i kyrkja og på gravminna.

Når det gjeld dei som har hatt arbeidet sitt i/ved kyrkja, har prestane fått ein sentral plass, og det er mange lagnader som stig fram. Heller ikkje for prestane var det alltid lett i ei karrig, fattig fjellbygd – der kornet fraus meir enn ein gong.

Kyrkja i Lesja har vore ei folkekyrkje, der kyrkja er sentral på alle merkedagane. Derfor har vi fått skrive særskilt om: dåp, konfirmasjon, bryllaup og gravferd. Men det er - med få unntak – lekfolk som har skrive.

Unntaka er følgjande: Vi har fått fleire helsingar til jubileet. Dessutan har vi ei artikkelsamling av sokneprest Otto Østerås. Han emna på ei jubileumsbok, men vart ikkje ferdig før han døydde. Vi har valt å samle artiklane til Østerås, endå om det fører til at somme emne kjem att – men då er innfallsvinkelen ein annan.

Skriftnemnda har valt å ta med sentrale artiklar frå "Lesja 1838–1938" for di denne boka ikkje lenger er i handelen.

Vi har i boka teke med gamle – men for Lesjakyrkja – sentrale dokument. Vi reknar ikkje med at alle vil vera like interesserte i alt. Men vi håpar at boka kan brukast som ei oppslagsbok i framtida. Derfor har vi òg laga eit personregister. Jamvel om det ikkje er fullstendig, bør det kunna vera til hjelp om ein vil leite fram sentrale personar i Lesja kyrkje gjennom 250 år.

Når det gjeld språkform, vil du møte alt frå gammalt dansk kansellispråk til vanleg norsk i begge målformer. I tillegg har vi enkelte stykke der språkforma er svært dialektnær.

Audun Einbu og Magnus Jøndal har vore språklege konsulentar.

Bjarne Fossøy står for bileta, og der ikkje anna er nemnt, er det han som er fotografen.

Lesja juli 1999

Olav Lia
redaktør

Innhald

Otto Østerås: Helsingsdikt 7

Merete Klæboe Koksvik og Arne Skjold Koksvik: Du ser den overalt 9

Ellen Martha Blaasvær: Jeg tror på en hellig, alminnelig kirke 10

Georg Hille: Lesja kirke 250 år 11

Trygve Magelsen: Et gudshus og et landemerke 12

Gunnar Rønningen: Lesja kirke – et monument over1700-tallets
byggeskikk 13

Arnfinn Engen: Jakob Bersveinson Klukstad og innreinga i Lesjakyrkja 21

Kåre Hosar: Ragnvald Einbus malerier 29

Borgny Farstad Svalastog: Kirketekstilene i Lesja kirke 39

Odd Reidar Hole: Tekstilar, inventar og ornamentikk 43

Odd Reidar Hole: "Betel" – med sine kristne symbol 57

Paul Gunnar Lien: Lesja kyrkje får nytt orgel 60

Sigurd Einbu / Ola Skotte: Kyrkjeorgelet 65

Sigurd Einbu / Ola Skotte: Omvøling av Lesja kyrkje 66

Helge Kåre Hole: Restaurering av Lesja kyrkje 69

Odd Reidar Hole: Våpenhuset ved Lesja kyrkje – det gamle og det nye 73

Helge Klingberg: Gravminner på Lesja kirkegård 75

Odd Reidar Hole: Tillegg om Lesja kyrkjegard 77

Odd Reidar Hole: Lesja kyrkjegard med sine gravmæle og symbol 82

Marit Skreabakken: På kyrkjegarden 86

Odd Reidar Hole: Det gamle kultursentrumet i Lesja hovudsokn 87

Sigurd Einbu / Ola Skotte: Klokkargard og bustad 92

Odd Reidar Hole: Tankar omkring eit gamalt kyrkjehus –

Hofs kirkia á Lesjum – som vart rivi i 1748 95

Ingebjørg Østerås: Lesja gamle kyrkjegard 101

Sigurd Tordhol: Gamlekyrkjegarden på Lesja 105

Arne Amundgård: Frå prestegarden 106

Sigurd Tordhol: Likhusbakken 106

Otto Østerås: Ved Lesja kyrkje 107

Otto Østerås: Refleksjoner på et kirkested fra 1700-tallet 108

Otto Østerås: På kulturhistorisk grunn 128

Otto Østerås: Kirken og gudstjenesten 129

Otto Østerås: En ærbødig Ansøgning 132

Sverre Sandve: Otto Østerås – minneord 134

Gudrun Kullungstad: Dåp – konfirmasjon 136

Marit Sørumgård: Gamal dåpshuve frå Synspe i Kjøremsgrende 140

Kirsti Lyftingmo Sæland: Konfirmasjonen – minne frå Lyftingsmo 142

Magnus Jøndal: Bryllaup og gravferd – skikkar gjennom tidene 143

Hans Gunnarson Kolstad: Salme 148

Åsmund Einbu: Sjong seterkapell 149

Sigurd Einbu / Ola Skotte: Deling av prestegjeldet og heradet 151

Arne Skjold Koksvik: "Lesja-ordningen" 154

Ingebjørg Ulfsby Bottheim: Prester og kapellaner i Lesja 155

Asbjørn Lotsberg: Helsing frå to som flytta ut 177

Olav Lia: Kyrkjetenarstilling med tradisjon 179

Aksel Amlie: På besøk hos kirketjener Johs. Sjåheim 180

Husmandsfæste 183

Herborg R. Akerløkken: Kyrkjebladet 185

Klokkarar på Lesja frå fyrst på 1600-talet og fram til i dag 187

Organistane i Lesja kyrkje 191

Sverre Sandve: Kyrkja og musikkskulen 192

Hans Hole: Lesja prestegard – Forpaktere/husmenn 194

Frå statsarkivet på Hamar 198

Aksel Amlie: Lesja kirke 200 år 205

Per Kolstad: Lesja-kyrkja 206

Arnfrid Sandve: Kvifor misjonshistorie ved kyrkjejubiléet? 208

Knut Ellefsrud: Lesja kirke 250 år 212

Guri Sørumgård Botheim: Akantus – ei forteljing 213

Akantusskurden blir norsk 214

Ågot Hokstad Lesjakyrkja 216

Litt om forfattarane 217

Personregister 219

Takk frå redaktøren 224

Tinging, sjå framafor.